DICOM دندانپزشکی همان استاندارد بین‌المللی Digital Imaging and Communications in Medicine است که در رادیولوژی دهان و فک برای ذخیره، انتقال، نمایش و گزارش تصاویر داخل دهانی، پانورامیک و CBCT به کار می‌رود. دامنه رسمی آن صراحتاً دندانپزشکی را در بر می‌گیرد، به‌عنوان ISO 12052 به رسمیت شناخته شده و کارگروه اختصاصی WG-22 نیازهای دندانی آن را توسعه می‌دهد.
- DICOM نخستین بار در ۱۹۹۳ منتشر شد و جایگزین استاندارد ACR-NEMA 300 (نسخه‌های ۱۹۸۵ و ۱۹۸۸) شد.
- طبق PS3.1، هر نمونه شیء اطلاعاتی یک شناسه یکتای جهانی دارد که در همه تبادل‌ها همراه آن می‌ماند.
- سازگاری با DICOM بر حسب کلاسهای SOP بیان میشود و هر محصول باید Conformance Statement ارائه دهد.
- کلاسهای اختصاصی تصویر داخل دهانی (For Presentation و For Processing) و کلاسهای اسکن سطحی و STL برای داده‌های دندانی وجود دارند.
- گزارش اجماع ITI: دقت اندازهگیری روی اسکنهای CBCT به نرمافزار وابسته است.
با دیجیتال‌شدن کامل رادیولوژی دهان و فک، تصویر دیگر فقط یک «عکس» نیست، بلکه شیئی اطلاعاتی است که باید میان دستگاه‌ها، آرشیوها، نمایشگرها و نرم‌افزارهای برنامه‌ریزی جابه‌جا شود. این مقاله ساختار و کاربرد DICOM دندانپزشکی را برای رادیولوژیست‌های دهان، فک و صورت مرور میکند. مبنای متن، بخش‌های رسمی استاندارد در DICOM PS3.1، PS3.4 و PS3.6، صفحه رسمی dicomstandard.org و صفحه کارگروه WG-22 Dentistry است. کاربرد این داده‌ها در برنامه‌ریزی ایمپلنت با CBCT و ممیزی دوز نیز بررسی شده است.
DICOM دندانپزشکی و دامنه آن
DICOM استانداردی بین‌المللی برای ساختار، تبادل و مدیریت تصاویر پزشکی و داده‌های مرتبط است. طبق PS3.1، این استاندارد با تأکید بر تصویربرداری تشخیصی در رادیولوژی، کاردیولوژی، پاتولوژی، دندانپزشکی، چشم‌پزشکی و رشته‌های مرتبط و درمان‌های مبتنی بر تصویر توسعه یافته است. بنابراین DICOM دندانپزشکی استانداردی جداگانه نیست، بلکه بخش دندانی همان استاندارد واحد است.
“This Standard has been developed with an emphasis on diagnostic medical imaging as practiced in radiology, cardiology, pathology, dentistry, ophthalmology and related disciplines, and image-based therapies such as interventional radiology, radiotherapy and surgery.”
ترجمه: «این استاندارد با تأکید بر تصویربرداری تشخیصی پزشکی آن‌گونه که در رادیولوژی، کاردیولوژی، پاتولوژی، دندانپزشکی، چشم‌پزشکی و رشته‌های مرتبط و نیز درمان‌های مبتنی بر تصویر مانند رادیولوژی مداخله‌ای، رادیوتراپی و جراحی انجام میشود، توسعه یافته است.»
طبق صفحه رسمی DICOM، این استاندارد از نخستین انتشار در ۱۹۹۳ رویه رادیولوژی را متحول کرده و جایگزینی فیلم با جریان کار کاملاً دیجیتال را ممکن ساخته است؛ امروز میلیاردها تصویر DICOM در مراقبت بالینی استفاده می‌شوند و سازمان بین‌المللی استاندارد آن را به‌عنوان ISO 12052 به رسمیت شناخته است. اهمیت این استاندارد برای سازگاری تجهیزات دندانی، دو دهه پیش در سرمقاله Farman در OOOOE با عنوان «Raising standards: digital interoperability and DICOM» مطرح شده بود.
از ACR-NEMA تا DICOM امروز
طبق PS3.1، استاندارد ACR-NEMA 300-1985 در ۱۹۸۵ به‌عنوان نسخه ۱ و ACR-NEMA 300-1988 در ۱۹۸۸ به‌عنوان نسخه ۲ منتشر شد. در ۱۹۹۳ این استاندارد به‌طور اساسی بازنگری و با DICOM جایگزین شد. مهم‌ترین تحول، کاربرد در محیط شبکه بود؛ نسخه‌های ACR-NEMA فقط اتصال نقطه‌به‌نقطه داشتند و برای شبکه به واحد رابط جداگانه نیاز بود.
در ۱۹۹۵، با افزودن قابلیت‌های تصویربرداری قلب با حمایت کالج کاردیولوژی آمریکا، کمیته مشترک ACR-NEMA به کمیته استانداردهای DICOM تبدیل شد؛ همکاری گسترده‌ای از ذی‌نفعان همه تخصص‌های تصویربرداری پزشکی. ساختار چندبخشی استاندارد نیز بر اساس رهنمودهای ISO/IEC Directives، Part 2 تنظیم شده است.
مهم‌ترین تفاوت‌های DICOM با استاندارد پیشین ACR-NEMA، بر پایه متن رسمی PS3.1:
| محور | ACR-NEMA 300 | DICOM |
|---|---|---|
| محیط ارتباطی | فقط نقطه‌به‌نقطه؛ برای شبکه به واحد رابط شبکه (NIU) نیاز بود | کار در شبکه با پروتکل استاندارد TCP/IP |
| تبادل با رسانه | قالب فایل، رسانه فیزیکی یا فایل‌سیستم تعریف نشده بود | پشتیبانی از رسانه‌های استاندارد مانند CD-R، DVD-R و USB |
| ماهیت پروتکل | محدود به انتقال داده با الزامات ضمنی سرویس | پروتکل سرویس‌محور با معناشناسی دستورها، شامل مدیریت جریان کار بخش تصویربرداری |
| سطوح سازگاری | فقط حداقل سطح سازگاری | ساختار صریح Conformance Statement برای انتخاب گزینه‌ها |
منبع: DICOM PS3.1 — Introduction and Overview
مدل اطلاعاتی و شناسه‌های یکتا
بسیاری از سرویس‌های DICOM، اشیای اطلاعاتی پایدار مانند تصاویر را مبادله می‌کنند. طبق PS3.1، هر نمونه از چنین شیئی با یک شناسه یکتای جهانی مشخص میشود که در همه تبادل‌ها همراه آن می‌ماند و هر تغییر در محتوای معنایی، نمونه جدیدی با شناسه جدید ایجاد میکند. مدل‌های جست‌وجو و بازیابی در PS3.4 بر سطوح بیمار، مطالعه، سری و نمونه شیء استوارند.
“Each instance is identified by a globally unique object identifier, which persists with the instance across all exchanges.”
ترجمه: «هر نمونه با یک شناسه شیء یکتای جهانی مشخص میشود که در تمام تبادل‌ها همراه آن نمونه باقی می‌ماند.»
این اصل پیامد بالینی مستقیمی دارد: اگر یک حجم CBCT پس از اکتساب در نرمافزار دیگری بازسازی یا ویرایش شود و محتوای معنایی آن تغییر کند، باید به‌عنوان نمونه جدید با UID جدید ذخیره شود، نه اینکه نسخه اصلی را جایگزین کند. مدل‌های Patient Root و Study Root در PS3.4 امکان جست‌وجو و بازیابی در سطوح بیمار، مطالعه، سری یا نمونه شیء را از آرشیو فراهم می‌کنند.
مفهوم کلاس SOP
طبق PS3.1، سازگاری با DICOM بر حسب کلاسهای SOP (Service-Object Pair) بیان میشود؛ هر کلاس SOP ترکیبی از یک سرویس، مانند ذخیره‌سازی از طریق شبکه، رسانه یا وب، و یک نوع شیء اطلاعاتی، مانند تصویر CT یا MR، است. هر کلاس SOP یک UID رسمی دارد که در PS3.6 ثبت شده و نرم‌افزارها با آن نوع شیء را تشخیص می‌دهند.
کلاسهای پرکاربرد DICOM دندانپزشکی
در رادیولوژی دهان و فک، کلاسهای ذخیره‌سازی تصویر رادیوگرافی داخل دهانی، تصاویر CT، تصاویر رادیوگرافی دیجیتال، اشیای اسکن سطحی و STL، گزارش ساختاریافته دوز پرتو و حالت نمایش خاکستری کاربرد اصلی دارند. تفاوت «For Presentation» و «For Processing» مهم است: اولی تصویر آماده نمایش و دومی داده پیش از پردازش نهایی برای تحلیل بیشتر است.
کلاسهای SOP مرتبط با تصویربرداری دهان و فک و شناسه‌های رسمی آن‌ها، بر اساس نسخه جاری PS3.6:
| کلاس SOP | UID | کاربرد در دهان و فک |
|---|---|---|
| Digital Intra-Oral X-Ray Image Storage – For Presentation | 1.2.840.10008.5.1.4.1.1.1.3 | تصویر نهایی سنسورهای داخل دهانی و صفحات فسفر |
| Digital Intra-Oral X-Ray Image Storage – For Processing | 1.2.840.10008.5.1.4.1.1.1.3.1 | داده پیش از پردازش نهایی، برای تحلیل یا پردازش مجدد |
| Digital X-Ray Image Storage – For Presentation | 1.2.840.10008.5.1.4.1.1.1.1 | تصاویر رادیوگرافی دیجیتال برون‌دهانی |
| CT Image Storage / Enhanced CT Image Storage | 1.2.840.10008.5.1.4.1.1.2 / …1.2.1 | تصاویر مقطعی CT؛ تبادل حجم‌ها با نرم‌افزارهای برنامه‌ریزی |
| Surface Scan Mesh / Point Cloud Storage | …1.68.1 / …1.68.2 | داده‌های اسکن سطحی سه‌بعدی |
| Encapsulated STL Storage | 1.2.840.10008.5.1.4.1.1.104.3 | فایل STL اسکنر داخل دهانی یا مدل طراحی‌شده در قالب DICOM |
| X-Ray Radiation Dose SR Storage | 1.2.840.10008.5.1.4.1.1.88.67 | گزارش ساختاریافته دوز (RDSR) برای ممیزی |
| Grayscale Softcopy Presentation State Storage | 1.2.840.10008.5.1.4.1.1.11.1 | ذخیره تنظیمات نمایش، حاشیه‌نویسی و اندازهگیری بدون تغییر تصویر اصلی |
منبع: DICOM PS3.6 — Registry of DICOM Unique Identifiers؛ پیشوند «…» معادل 1.2.840.10008.5.1.4.1 است.
کلاسهای اسکن سطحی و STL
ادغام اسکن داخل دهانی با حجم CBCT اکنون پایه برنامه‌ریزی ایمپلنت و جراحی هدایت‌شده است. وجود کلاسهای Surface Scan و Encapsulated STL در DICOM یعنی داده‌های سطحی می‌توانند در همان آرشیو و با همان شناسه‌های بیمار و مطالعه ذخیره شوند، به‌جای آنکه به‌صورت فایل‌های جداگانه و بدون پیوند به پرونده تصویری بیمار نگهداری شوند.
اصول تولید فایل‌های STL و تفاوت آن‌ها با PLY و OBJ در مقاله اسکنر داخل دهانی: اصول اپتیکی شرح داده شده است. گزارش اجماع ITI یادآوری میکند که دقت اسکنهای داخل دهانی و اندازه‌گیری‌های CBCT برای دقت مورد نیاز جراحی هدایت‌شده ایستا به‌اندازه کافی بالا نیست و این روش باید ابزاری مکمل در نظر گرفته شود؛ بنابراین کیفیت داده و ثبت دقیق ادغام اهمیت حیاتی دارد.
بررسی Conformance Statement
Conformance Statement بیانیه‌ای رسمی است که یک پیادهسازی مشخص از استاندارد DICOM را توصیف میکند. طبق PS3.1، هر پیادهسازی باید چنین بیانیه‌ای را با ساختار یکسان ارائه دهد تا مقایسه محصولات از نظر سازگاری ممکن شود، و بیانیه باید اطلاعات کافی برای تعیین عملکردهایی داشته باشد که با دستگاه دیگری که ادعای سازگاری دارد قابل انتظار است.
“Each implementation is required to provide a Conformance Statement, in accordance with a consistent pro forma structure, facilitating comparison of products for interoperability.”
ترجمه: «هر پیادهسازی موظف است یک Conformance Statement با ساختار قالبی یکسان ارائه کند تا مقایسه محصولات از نظر سازگاری تسهیل شود.»
در ارزیابی دستگاه‌های CBCT و پانورامیک، مانند دستگاه CBCT مدل OP 3D برند DEXIS، دستگاه OPG مدل Pro 2D برند MEYER یا سایر گزینههای دسته CBCT، این بیانیه باید پیش از خرید مطالعه شود. پرسش‌های کلیدی عبارت‌اند از:
- کلاسهای SOP پشتیبانیشده: آیا دستگاه تصاویر را با کلاس مناسب (مثلاً CT یا Enhanced CT برای حجم‌ها و Intra-Oral برای سنسورها) صادر میکند؟
- نقش در شبکه: دستگاه به‌عنوان ارسال‌کننده (SCU) یا دریافت‌کننده (SCP) کدام سرویس‌ها را پشتیبانی میکند؛ Storage، Query/Retrieve یا Worklist؟
- داده‌های دوز: آیا مقادیر دوز در سربرگ تصویر ثبت می‌شوند یا گزارش RDSR تولید میشود؟
- رسانه و صادرات: قالب صادرات روی رسانه برای ارسال به ارجاع‌دهنده و نرم‌افزارهای ثالث چگونه است؟
- اشیای غیرتصویری: آیا Presentation State، گزارش‌ها و اسکنهای سطحی پشتیبانی می‌شوند؟
کارگروه WG-22 دندانپزشکی
کارگروه WG-22، متولی توسعه DICOM دندانپزشکی در کمیته استانداردهای DICOM است و به همه مسائل استاندارد در کاربردهای دندانی و فک و صورت می‌پردازد؛ شامل تصویربرداری و استفاده از آن در تشخیص، شبیه‌سازی درمان، هدایت درمان و بازسازی بافت با CAD/CAM، و حوزه‌هایی مانند درخواست، اکتساب، پردازش، ذخیره، ارتباط، نمایش و گزارش. این تعریف رسمی در صفحه کارگروه در dicomstandard.org آمده است.
طبق صفحه WG-22، کارهای جاری و برنامه آینده کارگروه عبارت‌اند از:
- CP-1570: افزودن گروه بافت اکتساب دندانی به ماژول تصویر نور مرئی (برای عکس‌های بالینی).
- CP-1571: افزودن مجموعه نماهای ارتودنسی و دندانپزشکی قانونی به Structured Display.
- گزارش ساختاریافته دوز: همکاری با کارگروه‌های WG-28 و WG-02 برای پیوست اطلاعاتی جدید در RDSR.
- نقشه راه: اسکن سطحی اپتیکی سه‌بعدی، زنجیره ارزش پروتز CAD/CAM، هدایت درمان ایمپلنت، جریان کار جراحی و حالت‌های نمایش چندبعدی و رنگ در دندانپزشکی.
نقش DICOM در گردش کار CBCT و ممیزی دوز
DICOM سه نقش عملی در رادیولوژی دهان و فک دارد: انتقال حجم CBCT و تصاویر دوبعدی به نرم‌افزارهای مشاهده و برنامه‌ریزی، استانداردسازی نمایش تصاویر خاکستری با تابع GSDF در PS3.14، و فراهم‌کردن داده‌های دوز در سربرگ یا گزارش ساختاریافته برای ممیزی. کیفیت هر سه به پیادهسازی درست در دستگاه و نرمافزار وابسته است.
اثر تبادل داده بر دقت اندازهگیری
شواهد دوگانه است. Melo و همکاران تصاویر CBCT ۱۹۰ دندان را به‌صورت فایل DICOM صادر و در چهار نرمافزار دندانی وارد کردند و نشان دادند تشخیص شکستگی عمودی ریشه به نرمافزار وابسته نیست. در مقابل، گزارش اجماع ITI نتیجه گرفت که دقت اندازهگیری روی اسکنهای CBCT به نرمافزار وابسته است؛ بنابراین اعتبارسنجی اندازه‌گیری‌ها در هر نرمافزار ضروری است.
به بیان دیگر، DICOM دندانپزشکی انتقال سالم داده را تضمین میکند، اما نحوه بازسازی، درون‌یابی و ابزارهای اندازهگیری هر نرمافزار همچنان می‌تواند نتیجه را تغییر دهد. Melo و همکاران همچنین نشان دادند وجود پست فلزی کشف شکستگی را در همه نرم‌افزارها کاهش می‌دهد؛ یعنی محدودیت اصلی در داده تصویری است، نه در قالب انتقال. اصول فیزیکی این محدودیت‌ها در مقاله فیزیک CBCT و پارامترهای دستگاه در مقاله مشخصات فنی CBCT آمده است.
سربرگ DICOM و ممیزی دوز
راهنمای SEDENTEXCT تصریح میکند که اگر برچسب‌های سربرگ DICOM کامل پر شوند و نرم‌افزاری برای استخراج خودکار اطلاعات دوز وجود داشته باشد، پایش سیستماتیک دوز بیماران ساده است. این اطلاعات ابتدا باید با داده‌های اندازه‌گیری‌شده مقایسه، سپس به کمیت‌های مورد نیاز تبدیل و در طول زمان جمع‌آوری شود؛ کارشناس فیزیک پزشکی باید درمانگر را از عبور از DRL آگاه کند.
کلاس X-Ray Radiation Dose SR این داده‌ها را به‌صورت ساختاریافته و مستقل از تصویر نگه میدارد و همکاری WG-22 با WG-28 برای افزودن پیوست اطلاعاتی دندانی به RDSR، گام مهمی برای استانداردسازی ممیزی دوز در CBCT دندانی است. Kaasalainen و همکاران نیز در مرور به‌روز CBCT دندانی، دیدگاه‌های مقرراتی درباره بهینه‌سازی دوز، دوزیمتری و سطوح مرجع تشخیصی را بررسی کرده‌اند. ارتباط این داده‌ها با DRL در SEDENTEXCT و مقاله دوزیمتری در رادیولوژی دهان و فک بررسی شده است.
پرسش‌های متداول
آیا DICOM دندانپزشکی استانداردی جدا از DICOM پزشکی است؟
خیر. DICOM یک استاندارد واحد است و طبق PS3.1 دامنه آن صراحتاً دندانپزشکی را در بر می‌گیرد. نیازهای اختصاصی دندانی، مانند کلاسهای تصویر داخل دهانی و اسکن سطحی، در همین استاندارد تعریف شده‌اند و کارگروه WG-22 آن‌ها را توسعه می‌دهد.
DICOM از چه سالی وجود دارد و آیا استاندارد ISO است؟
DICOM نخستین بار در ۱۹۹۳ منتشر شد و جایگزین ACR-NEMA 300 (نسخه‌های ۱۹۸۵ و ۱۹۸۸) شد. طبق dicomstandard.org، سازمان بین‌المللی استاندارد آن را به‌عنوان ISO 12052 به رسمیت شناخته است.
تفاوت For Presentation و For Processing در تصاویر داخل دهانی چیست؟
کلاس For Presentation تصویر نهایی آماده نمایش را ذخیره میکند و UID آن 1.2.840.10008.5.1.4.1.1.1.3 است. کلاس For Processing داده پیش از پردازش نهایی را برای تحلیل یا پردازش مجدد نگه میدارد و UID آن 1.2.840.10008.5.1.4.1.1.1.3.1 است.
Conformance Statement چه کاربردی دارد؟
طبق PS3.1، هر پیادهسازی DICOM باید Conformance Statement با ساختار یکسان ارائه دهد تا مقایسه سازگاری محصولات ممکن شود. این بیانیه کلاسهای SOP، نقشها و گزینههای پشتیبانیشده را مشخص میکند و پیش از خرید تجهیزات باید بررسی شود.
آیا فایل STL اسکنر داخل دهانی در DICOM قابل ذخیره است؟
بله. DICOM کلاس Encapsulated STL Storage با UID 1.2.840.10008.5.1.4.1.1.104.3 و کلاسهای Surface Scan Mesh و Point Cloud را دارد، بنابراین داده‌های سطحی می‌توانند با شناسه‌های همان بیمار و مطالعه در آرشیو تصویری ذخیره شوند.
آیا تغییر نرمافزار مشاهده بر دقت اندازهگیری CBCT اثر دارد؟
گزارش اجماع ITI نتیجه گرفت که دقت اندازهگیری روی اسکنهای CBCT به نرمافزار وابسته است، در حالی که Melo و همکاران نشان دادند تشخیص شکستگی عمودی ریشه پس از صادرات DICOM به نرمافزار وابسته نیست. اعتبارسنجی اندازهگیری در هر نرمافزار توصیه میشود.
جمع‌بندی
DICOM دندانپزشکی زیرساخت نامرئی رادیولوژی دهان و فک امروز است: از سنسور داخل دهانی و CBCT تا آرشیو، نمایشگر کالیبره، نرمافزار برنامه‌ریزی ایمپلنت و ممیزی دوز. شناخت مدل اطلاعاتی، UIDها، کلاسهای SOP و Conformance Statement به رادیولوژیست امکان می‌دهد سازگاری تجهیزات را پیش از خرید بسنجد، از یکپارچگی داده‌ها محافظت کند و داده‌های دوز را برای بهینه‌سازی به کار گیرد. کار جاری WG-22 روی اسکن سطحی، CAD/CAM و گزارش ساختاریافته دوز نشان می‌دهد این استاندارد همگام با دندانپزشکی دیجیتال در حال گسترش است.
مهم‌ترین نکات این مقاله در محورهای زیر خلاصه شده است:
| محور | نکته کلیدی |
|---|---|
| دامنه | DICOM استاندارد واحد است و طبق PS3.1 دندانپزشکی را صراحتاً شامل میشود. |
| تاریخچه | ACR-NEMA 300 در ۱۹۸۵ و ۱۹۸۸؛ DICOM در ۱۹۹۳؛ ISO 12052. |
| مدل اطلاعاتی | بیمار، مطالعه، سری و نمونه؛ هر نمونه با UID یکتای جهانی پایدار. |
| کلاسهای دندانی | Intra-Oral For Presentation/Processing، CT، Surface Scan، Encapsulated STL و RDSR. |
| سازگاری | Conformance Statement با ساختار یکسان؛ پیش از خرید تجهیزات بررسی شود. |
| آینده | WG-22: اسکن سطحی سه‌بعدی، CAD/CAM، هدایت ایمپلنت و پیوست دندانی RDSR. |
منابع
- NEMA / DICOM Standards Committee. Digital Imaging and Communications in Medicine (DICOM) — PS3.1: Introduction and Overview. Current edition. dicom.nema.org — DICOM PS3.1
- NEMA / DICOM Standards Committee. DICOM PS3.4: Service Class Specifications (Storage SOP Classes). Current edition. dicom.nema.org — DICOM PS3.4
- NEMA / DICOM Standards Committee. DICOM PS3.6: Data Dictionary (registry of UIDs). Current edition. dicom.nema.org — DICOM PS3.6
- DICOM Standards Committee. About DICOM: Overview. dicomstandard.org. dicomstandard.org — About DICOM
- DICOM Standards Committee. WG-22 Dentistry — scope and work items. dicomstandard.org. dicomstandard.org — WG-22 Dentistry
- Farman AG. Raising standards: digital interoperability and DICOM. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod. 2005;99(5):525-6. doi:10.1016/j.tripleo.2005.03.001
- Melo SL, Haiter-Neto F, Correa LR, Scarfe WC, Farman AG. Comparative diagnostic yield of cone beam CT reconstruction using various software programs on the detection of vertical root fractures. Dentomaxillofac Radiol. 2013;42(9):20120459. doi:10.1259/dmfr.20120459
- Wismeijer D, Joda T, Flügge T, et al. Group 5 ITI Consensus Report: Digital technologies. Clin Oral Implants Res. 2018;29 Suppl 16:436-442. doi:10.1111/clr.13309
- Kaasalainen T, Ekholm M, Siiskonen T, Kortesniemi M. Dental cone beam CT: An updated review. Phys Med. 2021;88:193-217. doi:10.1016/j.ejmp.2021.07.007
- European Commission. Radiation Protection No 172: Cone beam CT for dental and maxillofacial radiology — Evidence-based guidelines (SEDENTEXCT). Luxembourg: Publications Office of the EU; 2012. op.europa.eu — RP 172 (doi:10.2768/21874)
این مقاله توسط تیم تحریریه علمی چاوش طب آذین تهیه شده است؛ تیمی که محتوای دانشنامه تخصصی رادیولوژی دهان، فک و صورت را بر پایه مقالات داوری‌شده، گایدلاین‌های بین‌المللی و مستندات فنی سازندگان تدوین و به‌روزرسانی میکند. چاوش طب آذین از سال ۲۰۱۴ در حوزه خدمات و تجهیزات تصویربرداری دندانپزشکی فعالیت دارد (درباره ما). سایر مقالات این دانشنامه در وبلاگ چاوش طب آذین در دسترس است. این محتوا جنبه آموزشی دارد و جایگزین قضاوت بالینی متخصص نیست.
آخرین به‌روزرسانی:
نسخه PDF مقاله
نسخه کامل این مقاله با عنوان «استاندارد DICOM دندانپزشکی در رادیولوژی دهان و فک» را می‌توانید به‌صورت PDF مشاهده یا دریافت کنید.
دیدگاهتان را بنویسید
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.